Processo Legislativo Comum
Prosesu Lejislativu kompostu husi seriedade etapa ne'ebé involve órgaun diferente husi Parlamentu Nasional. Prosesu lejislativu komún ne'ebé adota iha Parlamentu aplika ba Lei jerál sira. Hamutuk ho ida-ne'e, iha mós prosesu lejislativu espesiál sira ho regra espesífiku no diferente husi regra sira ne'ebé aplika ba prosesu komún.
Lei sira ne'ebé aprova husi Parlamentu Nasional la-sempre rezulta husi inisiativa ne'ebé mosu iha Parlamentu rasik. Alénde Deputadu sira no Bankada Parlamentár sira, Governu mós bele hahú prosesu lejislativu ida. Inisiativa sira ne'ebé aprezenta husi Deputadu sira no Bankada Parlamentár sira fo naran projetu lei. Inisiativa sira ne'ebé aprezenta husi Governu fo naran proposta lei.
Prezidente Parlamentu Nasional mak iha kompeténsia atu admite projetu no proposta lei sira ne'ebé aprezenta. La admite projetu no proposta lei ne'ebé viola Konstituisaun ou ne'ebé la aprezenta klaramente alterasaun sira ne'ebé hakarak introduz iha ordem lejislativu nian. Liu husi ne'e, projetu no proposta lei sira tenke hakerek iha lian ofisiál rua nia ida, no iha espozisaun motivu ne'ebé deskreve situasaun sira ne'ebé lei ne'e sei aplika, benefísiu sira ne'ebé sei rezulta husi ne'e, no lejislasaun ne'ebé vigora ona kona-ba tema hanesan.
Wainhira admite ona, projetu/proposta lei sira haruka ba komisaun parlamentár kompetente atu halo apresiasaun no elabora relatóriu no parecer, iha prazu ne'ebé Prezidente Parlamentu fixa. Iha faze ida-ne'e, Komisaun bele halo audiénsia públiku hodi kolekta kontribuisaun husi instituisaun seluk no husi sosiedade sivíl jerál kona-ba inisiativa lejislativa ne'ebé diskuti iha Parlamentu.
Prezidente Komisaun indika Deputadu ida husi membru Komisaun nian atu sai relatór ba inisiativa lejislativa ne'ebé hela ba apresiasaun. Deputadu relatór mak iha kompeténsia atu prepara relatóriu ida ne'ebé halo análize kona-ba fatu sira, refere lejislasaun ne'ebé aplikável, konsekuénsia sira ne'ebé previzível husi aprovasaun lei, no kontribuisaun sira ne'ebé simu husi entidade sira ne'ebé rona iha audiénsia públiku. Relatór tenke inklui iha relatóriu ninia konkluzaun, rekomendasaun no parecer. Konkluzaun, rekomendasaun no parecer sira ne'e vota no bele altera husi Komisaun. Relatóriu la bele altera ka vota, no ida-ne'e responsabilidade esklusivu husi Deputadu relatór.
Wainhira aprezenta ona parecer Komisaun nian, Plenáriu diskute projetu/proposta lei iha jeneralidade. Durante diskusaun no votasaun iha jeneralidade, inisiativa lejislativa aprezenta husi ninia autór, no komisaun aprezenta relatóriu no parecer.
Wainhira aprova ona projetu/proposta lei iha jeneralidade, akontese diskusaun iha espesialidade, ne'e katak, diskusaun kona-ba artigu ida-idak. Diskusaun iha espesialidade dekorre, tuir regra, iha komisaun parlamentár ida. Kona-ba matéria sira ne'ebé previsaun iha número 2 no 3 husi artigu 95 husi Konstituisaun, diskusaun no votasaun iha espesialidade dekorre iha Plenáriu. Maibé, Deputadu ida-idak bele requere katak diskusaun no votasaun iha espesialidade dekorre iha Komisaun, no Plenáriu mak sei delibera kona-ba ida-ne'e.
Wainhira remata ona diskusaun no votasaun iha espesialidade, inisiativa lejislativa submete ba votasaun final globál iha Plenáriu. Tuir mai, redasaun final husi testu, ne'e katak, revizaun kona-ba sistematizasaun no estilu, husi komisaun parlamentár kompetente.
Wainhira remata ona redasaun final husi testu, ida-ne'e haruka ba Prezidente Parlamentu Nasional. Testu final ne'ebé la iha reklamasaun ne'ebé aprezenta, fo naran "Dekretu", ne'ebé asina husi Prezidente Parlamentu Nasional no haruka ba Prezidente Repúblika atu promulga no publika iha Jornál Repúblika nian. Promulgasaun konsiste iha deklarasaun solene husi Prezidente Repúblika, ne'ebé implika konkordánsia polítiku ho lei maibé mós katak lei ne'e konforme ho Konstituisaun.
Iha kazu veto husi Prezidente Repúblika, dekretu ne'e fila fali ba Parlamentu Nasional ne'ebé halo apresiasaun foun iha prazu 90 dias hafoin simu mensajen fundamentada husi Prezidente Repúblika.
Se Parlamentu konfirma votu husi maioria absoluta Deputadu eleitu sira, ka hasai husi diploma norma ne'ebé Prezidente Repúblika konsidera inkonstitusionál, ida-ne'e tenke promulga diploma iha prazu 8 dias.
